Κνωσός : εκεί που ο μύθος συναντά την πραγματικότητα

Στο 523a – 527e του «Γοργία» ο Πλάτωνας, δια στόματος Σωκράτη, αφηγείται το μύθο της κρίσης των ψυχών, όταν φτάσουν στο τριπλό σταυροδρόμι του Άδη, στην τρίοδο, όπου συναντιούνται οι τρείς οδοί της ειμαρμένης. Εκεί περιμένουν τα τέκνα του Δία, οι υπέρτατοι κριτές Μίνως, Αιακός και Ραδάμανθυς.

Ένας από τους πολλούς μύθους του Πλάτωνα, ένας από τους πολλούς μύθους που συνδέονται με το Μίνωα, το μινωικό πολιτισμό και τα ανάκτορα του.

Όλοι μας διδαχτήκαμε στο σχολείο για το μύθο του Ίκαρου και του Δαίδαλου, για το λαβύρινθο και το μινώταυρο, για το Θησέα και το μίτο της Αριάδνης.

Φέτος το καλοκαίρι που βρέθηκα στην Κρήτη δεν έχασα την ευκαιρία να επισκεφτώ την Κνωσό, το σημαντικότερο κέντρο του Μινωικού πολιτισμού, λίγα μόλις χιλιόμετρα από το σημερινό Ηράκλειο.

Αυγουστιάτικο απόγευμα και οι υπάλληλοι του αρχαιολογικού χώρου ράθυμοι ακόμα και να ελέγξουν τα εισιτήρια (μάλλον λόγω θερινής ραστώνης;). Μεταξύ του χώρου έκδοσης των εισιτηρίων και της εισόδου, σκόρπιοι καμιά δεκαριά ξεναγοί πλεύριζαν κόσμο για να πουλήσουν τις υπηρεσίες τους, κάποιοι μάλιστα σε ενοχλητικό βαθμό. Η ξεναγός στην οποία αποτάνθηκα μάζεψε στα γρήγορα μια ομάδα 8 ατόμων και ξεκινήσαμε. Μου θύμιζε κάτι από Mary Poppins. Μικροκαμωμένη, ηλιοκαμμένη, με το καπελάκι, το κόκκινο μπλουζάκι, την ομπρέλα της. 

Από το ένα σημαντικό μέρος στο άλλο, οι πληροφορίες να βγαίνουν από το στόμα της ακατάπαυστα (σε ακαταμάχητης ελληνικής προφοράς αγγλικά), να προλάβει να μας πεί, να μας δείξει όσα περισσότερα μπορούσε. Μόνο τότε σταμάταγε όταν θεωρούσε ότι είχε πεί κάτι ιδιαίτερα σημαντικό και τότε αφουγκραζόταν τις αντιδράσεις μας. Όταν την επιδοκιμάζαμε με θαυμασμό χαμογελούσε με περηφάνεια.

Το ανάκτορο, όπως βρήκε ο αρχαιολόγος Sir Arthur Evans, έχει χτιστεί πάνω σε άλλο ανάκτορο που έχει χτιστεί πάνω σε άλλο ανάκτορο και αντικατοπτρίζει τις τρεις περιόδους της μινωικής εποχής. Της εποχής που είναι η πιο σημαντική στην ιστορία της Κρήτης, της εποχής της μεγαλύτερης αίγλης για το νησί.

Μια πραγματική θαλασσοκρατία που κυριαρχούσε στη λεκάνη του Αιγαίου και είχε επιβάλλει την pax minoica (μινωική ειρήνη). Χρησιμοποιούσαν μια γραφή που περιείχε σύμβολα, κρητικά ιερογλυφικά, η εξέλιξη της γραφής, της γλώσσας, του πολιτισμού μπροστά μας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αποκρυπτογράφηση δεν έχει ολοκληρωθεί πλήρως για τη γραμμική Α (κυρίως λόγω της μικρής ποσότητας ευρημάτων) και ότι τα ιδεογράμματα του περίφημου δίσκου της Φαιστού δεν έχουν διαβαστεί ακόμα.

Το ανάκτορο της Κνωσσού καλύπτει έκταση 24 στρεμμάτων (δηλ 24,000 τ.μ), ένα δαιδαλώδες λαβυρινθικό σύμπλεγμα από 1300 διασυνδεδεμένα δωμάτια, εργαστήρια και αποθήκες. Από αυτό το γεγονός προέκυψε και ο μύθος του λαβύρινθου και της κατασκευής του από το Δαίδαλο.

Οι αρχιτεκτονικές μέθοδοι προχωρημένες π.χ. σε κάποια σημεία το ανάκτορο έφτανε τα 5 πατώματα, τα τρία συστήματα διαχείρισης υδάτων εντυπωσιακά. Οι περίφημες μινωικές κιονοστοιχίες που διέφεραν από τις υπόλοιπες ελληνικές, μιας και ήταν φτιαγμένες από τους κορμούς των κυπαρρισιών γυρισμένων ανάποδα (για να μη ξαναβλαστήσουν).

Oι νωπογραφίες είναι πολύχρωμες και εκλεπτυσμένες και απεικονίζουν μη στρατιωτικές παραστάσεις όπως καθημερινές ασχολίες, αθλητικές γιορτές όπως τα περίφημα ταυροκαθάψια, ζώα (θαλλάσια και μη), τελετές.

Σύμβολα χαρακτηριστικά των μινωιτών ήταν ο διπλός πέλεκυς ή λάβρυς (απ’όπου προέρχεται ετυμολογικά ο λαβύρινθος) και τα κέρατα του Ταύρου.

Ο ταύρος ήταν σύμβολο δύναμης, εξ’ού και το σύμβολο των διπλών κεράτων στο παλάτι. Από κει προκύπτει και ο μύθος του Μινώταυρου, του ταύρου δηλαδή του Μίνωα. Ειρήσθω εν παρόδω, ο Μίνως ήταν ο τίτλος τιμής του βασιλιά και όχι ενός συγκεκριμένου προσώπου, όπως οι Φαραώ στην Αίγυπτο.

Ο αλαβάστρινος θρόνος δεσπόζει στο δωμάτιο του Θρόνου, απλός και επιβλητικός, σύμβολο δικαιοσύνης που ξύλινο αντίγραφο του είναι η θέση του προέδρου του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.

Η μοναδική άσχημη εντύπωση που αποκόμισα ήταν από την ποιότητα των αντιγράφων των νωπογραφιών (τα πρωτότυπα φυλλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου). Θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη και ανασύρω από τη μνήμη μου παράδειγμα όπου το αντίγραφο των ταυροκαθαψίων στο Ολυμπιακό Μουσείο της Βαρκελώνης ήταν πολύ ανώτερο του αντίστοιχου της Κνωσσού.

 

Ο μόνος έλληνας στην ομάδα της ξενάγησης, έπιασα στο τέλος κουβέντα στη ξεναγό και όταν της είπα ότι είχα επισκεφτεί τον Ιούνιο την Πομπηϊα και το Ερκολάνο μου απάντησε «πράγματι αυτά αποτελούν πολύ σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ιστορίας, η διαφορά είναι ότι αυτά που βλέπεις μπροστά σου αποτελούν πολύ σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προ-ιστορίας».

Η αναπάντεχη καταστροφή του μινωικού πολιτισμού έχει πλέον συνδεθεί με την τρομακτικής έντασης έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας (Σαντορίνης) που δημιούργησε διαδοχικά παλιρροϊκά κύματα (τσουνάμι). Δείτε απόσπασμα από ντοκιμαντέρ που αναφέρεται σ’αυτή τη θεωρία.

http://www.youtube.com/watch?v=TFlOhYXsgfU&feature=player_embedded

Το παρακάτω ντοκιμαντέρ του BBC δίνει μια συνδυαστική θεωρία για την καταστροφή του μινωικού πολιτισμού μιας και θεωρεί ότι μόνο τα τσουνάμι δεν ήταν δυνατό να αφανίσουν έναν τόσο ισχυρό πολιτισμό. Απαριθμεί λοιπόν τέσσερα συνολικά πλήγματα

1) την ολοκληρωτική καταστροφή της Θήρας η οποία αποτελούσε την αγορά, το εμπορικό κέντρο των μινωιτών οι οποίοι συναλλάσσονταν με τρεις ηπείρους

2) τα διαδοχικά τσουνάμι με ύψος πάνω από 20 μέτρα και μήκος κάπου στα τριάντα μίλια

3) η ηφαιστειακή στάχτη και τα ηφαιστειακά αέρια τα οποία επηρέασαν για τουλάχιστον δέκα χρόνια το κλίμα της ευρύτερης περιοχής και κατέστησαν τη γεωργία σχεδόν αδύνατη

4) η κατάρρευση του κοινωνικού ιστού της μινωικής κοινωνίας ως επακόλουθο της συνειδητοποίησης ότι ο βασιλιάς και γενικά ο άνθρωπος δεν είναι πιο πάνω από τη δύναμη της φύσης

http://www.youtube.com/watch?v=Z75J-0FIJYk&feature=related (5 μέρη συνολικά)

Καλογυρισμένο βίντεο-παρουσίαση των αρχαιολογικών ευρημάτων στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

http://www.youtube.com/watch?v=b9dq8rz76js

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ/ΠΗΓΕΣ

http://www.explorecrete.com/archaeology/GR-minoan-civilization-destruction.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Knossos

http://www.4crete.gr/creteguide/knossos.htm

http://cretanhistory.tripod.com/iraklio/knosos3.htm

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BD%CF%89%CF%83%CF%8C%CF%82

http://www.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2369