Ενεργή συμμετοχή από την πολυθρόνα ή ομαδική πλάνη;

Ήταν αρκετά ηχηρά τα χαστούκια που δεχτήκαμε ο καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί ομαδικά τον τελευταίο καιρό. Συνειδητοποιήσαμε, άλλος σε μικρότερο και άλλος σε μεγαλύτερο βαθμό, ότι κάτι πρέπει να αλλάξει, κάτι πρέπει να κάνουμε για να αλλάξει, να αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι. Και τρέχουμε δεξιά κι αριστερά, πανικόβλητοι τώρα, σαν τα ζωντανά που προσπαθούν να γλυτώσουν από τη φωτιά στο δάσος, το ένστικτο της επιβίωσης.

Χρεωκόπησε η γενιά της «εξειδίκευσης», η γενιά που έχει παπαγαλίσει στείρα μερικές πληροφορίες από κάποιο ακαδημαϊκό εγχειρίδιο που τις έχει ήδη ξεχάσει, σε κάποιον πολύ τυπικά προσδιορισμένο τομέα που αποτελεί ένα ελάχιστο μέρος του συνόλου της κοινωνίας μας, του πολιτισμού μας, της κοινής μας γνώσης.

Η θέαση του όλου, του καθολικού, του συνόλου ουτοπία μακρινή. Η αναλογία του δέντρου και του δάσους της γνωστής ρήσης εξελίσσεται σε φυλλαράκι σε μικρό κλαδί…

Εφοδιασμένοι με ελάχιστη και τραγικά μονοδιάστατη γνώση από τα παιδικά μας χρόνια και στη συνέχεια ζώντας σε καθεστώς αναξιοκρατίας, μηδενικής προώθησης της κριτικής σκέψης, της αμφισβήτησης και απόδειξης μέσω λογικών επιχειρημάτων, βάσεις επιστήμης και συλλογικής γνώσης.

Η πολυδεκαετής παραμονή μας στην κινούμενη άμμο της αποχαύνωσης και πνευματικής εξηληθίωσης έχει αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια της. Η μαλακία (με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης όπως έχει τονιστεί εδώ) μας έχει οδηγήσει στην ενεργό συμμετοχή από την πολυθρόνα (μετάφραση του αγγλόφωνου όρου armchair activism), με το laptop στα γόνατα ή από την καρέκλα του γραφείου με το κομπιούτερ μπροστά μας. (δε μπαίνουν καν στο πρίσμα αυτής της διερεύνησης αυτοί που έχουν την τηλεόραση απέναντι τους και το τηλεκοντρόλ στο χέρι)

Θα συμμετάσχουμε όμως και θα βοηθήσουμε την κατάσταση στέλνοντας σε όποιον ξέρουμε και δε ξέρουμε το email για να συμμετάσχει στην αίτηση (petition) μέσω συλλογής υπογραφών για κάποιο πρόβλημα, σε αρκετές περιπτώσεις δε και για να απέχει από κάποιες συγκεκριμένες, καταναλωτικές κυρίως, συνήθειες (boycottage).

Δεν εξετάζουμε καθόλου τις περιπτώσεις των αλυσιδωτών μυνημάτων (chain emails), των ανεπιθύμητων μυνημάτων (spam), των μυνημάτων-απατών (scams) και των περί ιών προειδοποιητικών (virus warnings) για προφανείς, κατά τη γνώμη μου, λόγους.

Η διαδικασία όμως συλλογής υπογραφών για κάποιο σκοπό και το boycottage υπηρεσιών και προιόντων έχει εξαπλωθεί ραγδαία και προωθείται ως ενεργή συμμετοχή από την πολυθρόνα.

Ας εξετάσουμε όμως το ζήτημα διεξοδικότερα και πιο σφαιρικά για να συγκρίνουμε και να καταλήξουμε αν μπορούμε σε κάποιο συμπέρασμα.

Οι υπέρμαχοι αυτής της άποψης υποστηρίζουν ότι όλες οι μεγάλες αλλαγές ξεκίνησαν από τις επιμέρους μικρότερες. Ο καθένας μας ξεχωριστά δε μπορεί να πετύχει πολλά πράγματα, αλλά όσο περισσότεροι γινόμαστε τόσο πιο πιθανό είναι να ακουστεί η γνώμη μας.

Πολιτικά και νομικά όμως οι περισσότερες από αυτές τις αιτήσεις δεν καταφέρνουν τίποτα. Στις περισσότερες αιτήσεις οι υπογραφές δεν είναι επικυρωμένες καθιστώντας τες ευάλωτες να πλαστογραφηθούν και έτσι η αξιοπιστία τους δεν συνάδει μ’αυτή που απαιτεί το κανονιστικό πλαίσιο τέτοιας μορφής αιτήσεων. Μερικές οδηγίες για την επαλήθευση της εγκυρότητας μιας αίτησης μπορούν να βρεθούν εδώ,  με σημαντικότερες την ημερομηνία λήξης, αν υπάρχει κάποιος που οργανώνει την αίτηση και την υπογράφει, αν αναφέρονται συγκεκριμένες πηγές για γεγονότα και στατιστικά στοιχεία. Ανάλογα ισχύουν και για τα boycottage

Δε θα είναι κατά τη γνώμη μου υπερβολή να πούμε ότι έχει στηθεί ένα μικρό πανηγυράκι γύρω απ’αυτή την ιδέα, διαδικτυακοί τόποι που την προωθούν και υποστηρίζουν την εξάπλωση της, τόποι που έχουν κόψει και ράψει συγκεκριμένες κατηγορίες email για δράση ανάλογα με τις ευαισθησίες του καθενός, περιβαλλοντολογικές, για τα ανθρώπινα δικαιώματα, για την ειρήνη, για την εργασία, για θέματα του διαδικτύου και για ότι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς. Επί παραδείγματι αν γίνει κάποιος μέλος μίας τέτοιας κερδοσκοπικής οργάνωσης και δηλώσει ότι έχει οικολογικές ευαισθησίες μπορεί να λάβει email για boycottage των προϊόντων που παράγονται στο Θιβέτ για να βοήθησει να ληφθούν μέτρα για την προστασία της χρυσοκόκκινης άγριας ορχιδέας που φυτρώνει σε μια απόκρημνη πλαγιά των Ιμαλαϊων και της οποίας ο πληθυσμός έχει μειωθεί επικίνδυνα ή για να βάλει κι αυτός την υπογραφή του στο συλλογικό αίτημα να σταματήσει η σφαγή των δελφινιών στα νησιά Φαρόε (αυτό έχει σχολιαστεί αναλυτικότερα εδώ).

Διαδικτυακοί τόποι που φιλοξενούν τις ομαδικές αιτήσεις για συλλογή υπογραφών υποστηρίζουν ότι τέτοιες αιτήσεις έχουν φέρει αποτελέσματα στο παρελθόν και αν μη τι άλλο αυξάνουν το βαθμό ενημέρωσης επί κάποιων ευαίσθητων θεμάτων.

Υπάρχει επιπλέον το επιχείρημα ότι, μιας και οι ακτιβιστές αποτελούν μια υποκατηγορία καταναλωτών, μπορούν μποικοτάροντας «έξυπνα» κάποια προϊόντα να εκφράσουν τις ανησυχίες τους σε κάποιες εταιρίες ψηφίζοντας με το πορτοφόλι τους.

Θα μπορούσαμε να δεχτούμε ότι η ενεργή συμμετοχή από την πολυθρόνα αποτελεί το μέσο για να επιτευχθεί ο σκοπός. Μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων ενημερώνεται για ένα συγκεκριμένο θέμα και ο χρόνος αντίδρασης σε κάλεσμα για συγκέντρωση μέσω sms ή email είναι σίγουρα μικρότερος. Η εμπειρία ωστόσο έχει δείξει ότι μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό θα κάνει και κάτι παραπάνω εκτός από τη σχεδόν αποκλειστική χρήση του email για να διαμαρτυρηθεί, εκφραστεί, συμμετέχει.

Έχει μείνει στην ιστορία η αίτηση-απάτη (hoax) που ισχυριζόταν ότι ο ΟΗΕ συγκέντρωνε υπογραφές για να αποφευχθεί ένα τραγικό γεγονός στον κόσμο και ενθάρρυνε τους αναγνώστες να προσυπογράψουν μια δήλωση εναντίον της αμερικανικής στρατιωτικής δράσης στο Ιράκ και φυσικά να την προωθήσουν σε φίλους και γνωστούς. Παρά το γεγονός ότι ο ΟΗΕ διευκρίνισε δημόσια ότι δεν είχε καμία ανάμειξη τα email συνέχισαν να έρχονται κατά δεκάδες χιλιάδες με αποτέλεσμα να καταρρεύσει η διεύθυνση επικοινωνίας και να αναγκαστούν να φτιάξουν μια εναλλακτική. Ευνόητο είναι ότι τα συγκεκριμένα μυνήματα διαγράφονταν πριν καν ανοιχτούν.

Σίγουρα δε μπορεί να μείνει κάποιος εντελώς ανεπηρέαστος από το φαινόμενο της επιλεκτικής ακοής ή ανάγνωσης ανάλογα με τις προσωπικές του αντιλήψεις. Το κατά συντριπτική όμως πλειοψηφία μονοδιάστατο αυτών των πληροφοριών (όσο κι αν είναι ελκυστικό, ευαίσθητο, συμφωνεί με τις αντιλήψεις μας, είναι γρήγορο και δεν απαιτεί ιδιαίτερο κόπο) απαιτεί ένα βασάνισμα του μυαλού για μερικά τουλάχιστον λεπτά.

Το πιο δυνατό αντεπιχείρημα όμως κατά τη γνώμη μου είναι ότι συντηρείται και υποθάλπεται κατ’αυτόν τον τρόπο η μαλακία, η νωθρότητα, η αδράνεια και εν τέλει η αγνωσία και η αλογία. Όσο πιο εύκολο και πιο γρήγορο είναι τόσο το καλύτερο. Πατάς το forward και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα αισθάνεσαι καλύτερα και υπερήφανος ότι έκανες κάτι, ικανοποιείς απλά τη δική σου ηθική υποχρέωση. Πόσοι έγραψαν γράμμα στους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους ή πόσοι δώρισαν (πρόσφεραν) ένα ελάχιστο ποσό χρημάτων σε κάποια μη κυβερνητική οργάνωση που έχει στόχο ένα παρόμοιο κοινωνικό συμφέρον και μπορεί ίσως να κάνει κάτι περισσότερο από εμάς; Πόσοι συμμετείχαν σε μια πορεία με συλλογικά αιτήματα, μοίρασαν φυλλάδια, πήγαν από πόρτα σε πόρτα να μαζέψουν υπογραφές; Φανταστείτε δηλαδή στην εποχή της δικτατορίας να μην έβγαινε ο κόσμος στους δρόμους και οι φοιτητές να μην πήγαιναν στο Πολυτεχνείο και αντ’αυτού να αλλάζαμε μεταξύ μας email για να μαζέψουμε υπογραφές να διώξουμε τη χούντα.

Ώχ αδερφέ, δε βαριέσαι και σύ τώρα, πού να σηκώνεσαι από την καρέκλα;

Συμμετέχουμε όσο πρέπει, όπως πρέπει και για το λόγο που πρέπει ή μήπως πλανώμαστε πλάνην οικτρά;

Προσωπικά απέχω από τη διάδοση φημών ή «πληροφοριών» ειδικά όταν δεν έχω χρόνο για βαθύτερη έρευνα και προτιμώ να ψάξω για επιχειρήματα και αποδείξεις και από τις δύο πλευρές ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναθεωρήσω τις πεποιθήσεις μου.

Όπως έγραφε και ο Αριστοτέλης «όσιον προτιμάν τήν αλήθειαν» καθώς επίσης «και τα οικεία αναιρείν επί σωτηρία της αληθείας» δηλαδή ακόμα και τις δικές του απόψεις να αναιρεί, αν είναι να σωθεί η αλήθεια. (Ηθικά Νικομάχεια)

Πολλές φορές βέβαια, ακόμα και δέκα λεπτά είναι αρκετά για να διαπιστώσει κάποιος αν κάποιο μύνημα είναι αληθινό, είτε με μια απλή έρευνα σε κάποια μηχανή αναζήτησης ή σε κάποιο site που εξειδικεύεται στην επιβεβαίωση τέτοιων μυνημάτων (επί παραδείγματι snopes ή hoax-slayer).

Αντιπροτείνω τη διάδοση ουσιαστικών πληροφοριών και γνωστικών ψηγμάτων που έχουν γίνει κτήμα μας μετά από ενδελεχή έρευνα και κριτική σκέψη. Ανταλλαγή απόψεων και σύνθεση συμπερασμάτων μέσα από διάλογο αρχικά με τους κοντινούς μας ανθρώπους, τους φίλους μας, ανθρώπους που εκτιμούμε και αγαπάμε.

Συνειδητοποιώντας καθημερινά το μέγεθος της εξηλιθίωσης μας και της ολόπλευρης χρεωκοπίας μας δε μας μένουν και πολλές επιλογές. Εξάλλου, ο μόνος λόγος ύπαρξης των τειχών είναι για να μας κάνουν κάποια μέρα αρκετά δυνατούς ώστε να τα γκρεμίσουμε.



«Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ' υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
Α όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.

Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Ανεπαισθήτως μ' έκλεισαν από τον κόσμον έξω.»

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1897)



ΠΗΓΕΣ

http://ndavis.bi.org/act/
http://www.themodernreligion.com/terror/armchair-activism.html
http://www.hoax-slayer.com